آکادمی مهندسی ساختمان ساختمان نگار . فصل اول . حقوق مهندسی و مسئولیت حرفه‌ای . قسمت اول. یک گزارش نادرست چقدر می‌تواند برای مهندس هزینه داشته باشد؟

به گزارش ساختمان نگار، یک نظریه مشورتی جدید اداره کل حقوقی قوه قضاییه، بار دیگر موضوع مسئولیت مهندسان ناظر در برابر تخلفات ساختمانی و صدور گواهی خلاف واقع را به یکی از مباحث مهم جامعه مهندسی تبدیل کرده است. در نظریه شماره **7/1404/345** که تاریخ آن اول شهریور 1405 اعلام شده، درباره وضعیتی سؤال شده که برخی مهندسان ناظر در قبال دریافت مبالغ نامتعارف، از تخلفات ساختمانی چشم‌پوشی یا برخی موارد را تأیید می‌کنند. پاسخ حقوقی ارائه‌شده تأکید می‌کند که صدور گواهی خلاف واقع، در صورت وجود شرایط مقرر قانونی، می‌تواند علاوه بر مسئولیت انتظامی، قابلیت تعقیب کیفری نیز داشته باشد.

برای عضویت در کانال بله در لینک زیر عضو شوید:

https://ble.ir/nehzatemelimaskanksh

گزارش مهندس ناظر؛ یک امضای ساده یا سند مهم حرفه‌ای؟
در پروژه ساختمانی، گزارش مهندس ناظر وضعیت عملیات اجرایی را در یک مقطع مشخص ثبت می‌کند. به همین دلیل، تفاوت زیادی میان یک گزارش دقیق و مستند با گزارشی دارد که واقعیت پروژه را به‌درستی منعکس نمی‌کند.
فرض کنید در یک ساختمان، عملیات اجرایی برخلاف نقشه‌های مصوب انجام شده است؛ اما در گزارش، عملیات مطابق نقشه اعلام شود. در چنین شرایطی، مسئله فقط یک «اشتباه نوشتاری» نیست و ممکن است نحوه تنظیم گزارش و شرایط پرونده، مسئولیت‌های مختلفی را برای مهندس ایجاد کند.
ماده 91 آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان نیز برای طیفی از تخلفات حرفه‌ای و انتظامی، از جمله قصور و تقصیر در انجام وظایف حرفه‌ای و موارد مرتبط با گزارش و گواهی خلاف واقع، مجازات‌های انتظامی پیش‌بینی کرده است.

خبر تازه؛ قوه قضاییه درباره گزارش خلاف واقع چه گفته است؟
نکته مهم در این قسمت از"آکادمی مهندسی ساختمان ساختمان نگار"، تازگی موضوع است.
در نظریه مشورتی شماره **7/1404/345**، پرسش درباره مهندسان ناظری مطرح شده که در قبال دریافت مبالغ نامتعارف، از تخلفات ساختمانی چشم‌پوشی کرده یا برخی تخلفات را تأیید می‌کنند.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه با استناد به مقررات موجود، از جمله "تبصره 7 ماده 100 قانون شهرداری" و "ماده 24 قانون ارتقای سلامت اداری و مقابله با فساد"، اعلام کرده است که صدور گواهی خلاف واقع توسط مهندس ناظر، در صورت تحقق شرایط مقرر، می‌تواند قابل تعقیب و مجازات کیفری باشد.
بنابراین، موضوع فقط به شورای انتظامی نظام مهندسی محدود نمی‌شود.

تفاوت تخلف انتظامی و مسئولیت کیفری چیست؟

تخلف انتظامی
تخلف انتظامی در چارچوب مقررات حرفه‌ای نظام مهندسی بررسی می‌شود. برای مثال، قصور در انجام وظایف حرفه‌ای یا برخی انواع گزارش و گواهی خلاف واقع می‌تواند موجب تشکیل پرونده در ساختار انتظامی شود.
ماده 91 آیین‌نامه اجرایی، برای تخلفات مختلف درجات متفاوتی از مجازات انتظامی در نظر گرفته است. شدت مجازات نیز با توجه به نوع تخلف، اهمیت آن، آثار ایجادشده، سابقه فرد و میزان تقصیر و شرایط وقوع تخلف تعیین می‌شود.

مسئولیت کیفری
اما اگر رفتار مهندس شرایط لازم برای تحقق یک عنوان مجرمانه را داشته باشد، موضوع می‌تواند وارد حوزه کیفری شود.
در نظریه جدید قوه قضاییه نیز همین نکته مورد توجه قرار گرفته است؛ یعنی "هر گزارش نادرست الزاماً جرم نیست، اما گزارش خلاف واقع در صورت تحقق شرایط قانونی می‌تواند عنوان کیفری پیدا کند."
این تفاوت برای مهندسان بسیار مهم است.

آیا هر اشتباه در گزارش، جرم محسوب می‌شود؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید در انتشار این خبر مورد تأکید قرار گیرد.
نظریه مشورتی قوه قضاییه نمی‌گوید هر اشتباه یا اختلاف در گزارش مهندس ناظر جرم است. بلکه موضوع را به"تحقق شرایط مقرر قانونی" وابسته می‌داند.
بنابراین باید میان موارد زیر تفاوت گذاشت:
اشتباه سهوی در گزارش؛
قصور یا بی‌مبالاتی حرفه‌ای؛
تأخیر در انجام وظیفه؛
تأیید آگاهانه وضعیت خلاف واقع؛
صدور گواهی خلاف واقع با شرایط قانونی؛
رفتاری که علاوه بر تخلف حرفه‌ای، واجد وصف کیفری باشد.
تشخیص نهایی نیز بر عهده مرجع صالح رسیدگی است و نمی‌توان صرفاً براساس یک ادعا، مهندس را مسئول یا مجرم دانست.

اگر مالک از مهندس بخواهد تخلف را تأیید کند چه؟
یکی از موقعیت‌های حساس در حرفه نظارت زمانی است که مالک یا عوامل اجرایی از مهندس می‌خواهند وضعیت موجود را برخلاف واقع تأیید کند.
در چنین شرایطی، مهندس باید توجه داشته باشد که درخواست مالک، جایگزین وظیفه حرفه‌ای و الزامات قانونی نمی‌شود.

به زبان ساده:
مالک می‌تواند درخواست کند؛ اما مهندس نباید واقعیت پروژه را برخلاف واقع تأیید کند.
در مقررات انتظامی نیز مواردی از تمکین در برابر درخواست نقض الزامات حرفه‌ای و قانونی، بدون وجود شرایطی مانند اجبار 

یک پرونده انتظامی می‌تواند از «گزارش نکردن» شروع شود
مسئولیت مهندس فقط زمانی مطرح نیست که او گزارشی خلاف واقع صادر کرده باشد.
در برخی پرونده‌های انتظامی منتشرشده، **عدم ارائه گزارش تخلف ساختمانی** نیز مبنای رسیدگی قرار گرفته است. برای نمونه، در یک پرونده منتشرشده از شورای انتظامی، ناظر به دلیل عدم ارائه گزارش تخلف در موعد مقرر با مجازات انتظامی مواجه شده است.
این موضوع یک هشدار مهم برای مهندسان است:
سکوت هم همیشه به معنای نبود مسئولیت نیست.
اگر مهندس در حدود وظایف قانونی خود موظف به گزارش یک وضعیت باشد، تأخیر یا خودداری از انجام وظیفه می‌تواند مستقلاً مورد بررسی قرار گیرد.

هزینه واقعی یک گزارش نادرست چیست؟
هزینه چنین گزارشی را نباید فقط با پول سنجید.
یک گزارش نادرست ممکن است در شرایط مختلف موجب:

1. تشکیل پرونده انتظام
2. اعمال مجازات انتظامی
3. محدودیت یا محرومیت حرفه‌ای در موارد مقرر
4. مطالبه خسارت در صورت تحقق شرایط قانونی
5. و در موارد واجد شرایط، رسیدگی کیفری
شود.
بنابراین عبارت «فقط یک گزارش است» می‌تواند برداشت بسیار خطرناکی باشد.

مهندس ناظر برای کاهش ریسک حرفه‌ای چه کند؟

 1. وضعیت واقعی پروژه را ثبت کند
گزارش باید منعکس‌کننده وضعیت واقعی ساختمان در زمان بازدید باشد.

2. تخلف را نادیده نگیرد
در صورت مشاهده تخلف، اقدام و گزارش در حدود وظایف قانونی اهمیت دارد.

 3. مستندات را حفظ کند
عکس‌ها، مکاتبات، گزارش‌های مرحله‌ای و مستندات بازدید می‌توانند در صورت بروز اختلاف اهمیت پیدا کنند.

4. گزارش‌های قبلی را بدون بررسی کپی نکند
هر گزارش باید متناسب با وضعیت واقعی همان پروژه تنظیم شود.

 5. تحت فشار مالک، پیمانکار یا سایر عوامل پروژه امضا نکند
امضای حرفه‌ای باید بر مبنای بررسی و مسئولیت شخصی مهندس باشد.

یک نکته مهم درباره نظریه جدید قوه قضاییه
نظریه مشورتی، رأی دادگاه و حکم قطعی قضایی نیست؛ بلکه دیدگاه حقوقی اداره کل حقوقی قوه قضاییه در پاسخ به یک استعلام است.
با این حال، موضوع آن برای جامعه مهندسی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مستقیماً به یکی از حساس‌ترین نقاط حرفه نظارت یعنی **صدور گواهی خلاف واقع و چشم‌پوشی از تخلفات ساختمانی** مربوط می‌شود.
از این رو، انتشار این نظریه در قالب آموزشی می‌تواند به مهندسان کمک کند تا در زمان تنظیم گزارش، تفاوت میان یک اشتباه ساده، قصور حرفه‌ای و رفتاری که ممکن است پیامدهای جدی‌تری داشته باشد را بهتر بشناسند.

جمع‌بندی؛
قبل از امضا، یک بار دیگر واقعیت پروژه را ببینید
پیام اصلی قسمت اول **آکادمی مهندسی ساختمان ساختمان نگار** ساده است:
**امضای مهندس ناظر فقط تأیید یک برگه نیست؛ تأیید یک واقعیت حرفه‌ای است.**
نظریه مشورتی جدید قوه قضاییه نیز نشان می‌دهد که صدور گواهی خلاف واقع، در صورت تحقق شرایط قانونی، می‌تواند فراتر از یک تخلف انتظامی مورد بررسی قرار گیرد.
بنابراین مهندس ناظر باید گزارش خود را **دقیق، مستند، به‌موقع و منطبق با وضعیت واقعی پروژه** تنظیم کند.
در قسمت‌های بعدی این فصل می‌توانیم سراغ سؤال‌های کاربردی‌تری برویم؛ از جمله اینکه **«اگر مالک تخلف کرد و به گزارش ناظر توجه نکرد، مهندس دقیقاً چه اقدامی باید انجام دهد؟»**

سوالات متداول

 1. آیا گزارش خلاف واقع مهندس ناظر جرم است؟
نه در همه موارد. طبق نظریه مشورتی شماره 7/1404/345، اگر شرایط قانونی لازم تحقق پیدا کند، صدور گواهی خلاف واقع می‌تواند قابلیت تعقیب کیفری داشته باشد.

 2. آیا گزارش خلاف واقع تخلف انتظامی هم محسوب می‌شود؟
بسته به نوع رفتار و شرایط پرونده، بله؛ مقررات انتظامی نظام مهندسی برای برخی انواع گواهی و گزارش خلاف واقع و قصور در انجام وظایف، مجازات پیش‌بینی کرده است.

 3. آیا هر اشتباه مهندس ناظر باعث تشکیل پرونده کیفری می‌شود؟
خیر. تحقق مسئولیت کیفری نیازمند وجود شرایط قانونی لازم است و تشخیص آن با مرجع صالح قضایی است.

 4. اگر مالک از مهندس بخواهد تخلف را تأیید کند، چه باید کرد؟
مهندس نباید وضعیت خلاف واقع را صرفاً به دلیل درخواست مالک تأیید کند و باید وظایف حرفه‌ای خود را مطابق مقررات انجام دهد.

 5. آیا گزارش نکردن تخلف هم می‌تواند برای مهندس مشکل ایجاد کند؟
بله. در صورت وجود تکلیف قانونی برای گزارش، خودداری یا تأخیر در انجام آن می‌تواند موضوع رسیدگی انتظامی قرار گیرد.

6. آیا عکس گرفتن از وضعیت پروژه برای مهندس اهمیت دارد؟
مستندسازی وضعیت پروژه می‌تواند در اثبات وضعیت واقعی ساختمان و دفاع از اقدامات حرفه‌ای مهندس در صورت بروز اختلاف مفید باشد.

7. آیا نظریه مشورتی قوه قضاییه حکم دادگاه است؟
خیر. نظریه مشورتی، پاسخ حقوقی اداره کل حقوقی قوه قضاییه به یک استعلام است و با رأی قطعی دادگاه تفاوت دارد.

 8. مهم‌ترین راه پیشگیری از مسئولیت ناشی از گزارش چیست؟
بازدید واقعی، ثبت دقیق وضعیت، گزارش به‌موقع تخلفات، نگهداری مستندات و خودداری از تأیید موارد خلاف واقع، مهم‌ترین اقدامات احتیاطی حرفه‌ای هستند.

برای کسب خبرها و مطالب مشابه عضو کانال ساختمان نگار در بله بشوید:

Https://ble.ir/@sakhtemannegar

منابع

1. نظریه مشورتی شماره 7/1404/345 اداره کل حقوقی قوه قضاییه، مورخ 1405/06/01**؛ درباره صدور گواهی خلاف واقع و چشم‌پوشی مهندسان ناظر از تخلفات ساختمانی.
2. آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، ماده 91؛ درباره تخلفات حرفه‌ای و انتظامی و درجات مجازات.
3. قانون شهرداری، تبصره 7 ماده 100؛ مقررات مرتبط با مسئولیت مهندسان ناظر در تخلفات ساختمانی.
4. قانون ارتقای سلامت اداری و مقابله با فساد، ماده 24؛ مبنای حقوقی مورد استناد در نظریه مشورتی اخیر.
5.وب‌سایت ساختمان نگار؛ برای کنترل مطالب قبلی و جلوگیری از تکرار موضوعات مجموعه‌های آموزشی.

 سلب مسئولیت
این مطلب با هدف"آموزش و اطلاع‌رسانی به جامعه مهندسی" تهیه شده و جایگزین مشاوره حقوقی درباره یک پرونده مشخص نیست. نظریه مشورتی قوه قضاییه، رأی قطعی دادگاه محسوب نمی‌شود و مسئولیت انتظامی یا کیفری هر مهندس باید با توجه به "اوضاع و احوال پرونده، وظایف قانونی و قراردادی، مستندات و تصمیم مرجع صالح*" بررسی شود. همچنین مقررات ممکن است اصلاح یا به‌روزرسانی شوند؛ بنابراین در پرونده‌های واقعی، مراجعه به آخرین قوانین، آیین‌نامه‌ها و ابلاغیه‌های رسمی ضروری است.