«آکادمی مهندسی ساختمان ساختمان نگار | فصل اول | قسمت سوم».«مالک تخلف کرد؛ مهندس ناظر گزارش داد؛ اگر تخلف ادامه پیدا کند، مسئولیت ناظر چیست؟»

به گزارش ساختمان نگار، یکی از پرسش‌های مهم و پرتکرار در حرفه نظارت این است که پس از مشاهده تخلف و ارسال گزارش به شهرداری یا مرجع صدور پروانه، اگر عملیات ساختمانی همچنان ادامه پیدا کند، مهندس ناظر باید چه اقدامی انجام دهد؟ پاسخ به این سؤال از آن جهت اهمیت دارد که مرز میان «انجام وظیفه نظارتی» و «بی‌تفاوتی نسبت به ادامه تخلف» باید به‌درستی شناخته شود. بر اساس مقررات مرتبط با وظایف ناظر و همچنین راهنمای منتشرشده از سوی معاونت خدمات مهندسی سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران، در صورت مشاهده تخلف، موضوع باید به مرجع صدور پروانه اعلام شود و در پروژه‌های دارای چند ناظر، سازوکار هماهنگی و انتقال گزارش‌ها نیز اهمیت دارد.

برای عضویت در کانال بله در لینک زیر عضو شوید:

https://ble.ir/nehzatemelimaskanksh

وقتی گزارش تخلف داده شد اما ساختمان همچنان ساخته می‌شود
سناریو ساده است: مهندس ناظر در بازدید خود متوجه می‌شود بخشی از عملیات با پروانه یا نقشه‌های مصوب مطابقت ندارد. او گزارش می‌کند، اما چند روز بعد دوباره به پروژه مراجعه کرده و می‌بیند عملیات ادامه دارد.

اینجا سؤال مهم آغاز می‌شود: آیا گزارش اول برای همیشه کافی است؟
پاسخ را نمی‌توان به شکل یک جمله کلی برای تمام پروژه‌ها بیان کرد، اما یک اصل روشن وجود دارد: ناظر باید وظایف نظارتی خود را متناسب با وضعیت واقعی پروژه ادامه دهد و صرف ثبت یک گزارش به معنای پایان نظارت نیست.
سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران نیز در اطلاعیه‌ای اعلام کرده است که عدم ارسال گزارش یا مسامحه در قبال تخلفات ساختمانی، در صورت احراز توسط مراجع نظارتی، می‌تواند موجب مجازات انتظامی شود و عدم نظارت مستمر نیز از موارد مورد توجه قرار گرفته است.

وظیفه ناظر چیست و وظیفه شهرداری کدام است؟
این تفکیک برای مهندسان بسیار مهم است.
مهندس ناظر وظیفه دارد عملیات ساختمانی را از نظر انطباق با پروانه، نقشه‌ها و محاسبات فنی در حدود مسئولیت حرفه‌ای خود نظارت کند و در صورت مشاهده تخلف، آن را به مرجع صدور پروانه و حسب مورد سازمان نظام مهندسی اعلام کند.
اما اجرای فیزیکی دستور توقف عملیات، در صلاحیت مرجع قانونی مربوط است، نه اینکه مهندس ناظر شخصاً کارگاه را تعطیل کند.
در راهنمای عمومی مهندسان ناظر منتشرشده توسط معاونت خدمات مهندسی سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران نیز همین تفکیک دیده می‌شود؛ در موارد تخلف، گزارش به مرجع صدور پروانه ارسال می‌شود و در موارد خطرآفرین، موضوع باید با سرعت و به‌صورت مکتوب به مراجع مربوط اطلاع داده شود.
بنابراین مهندس نباید تصور کند که باید شخصاً در محل پروژه با مالک یا کارگران درگیر شود.

اگر مالک بعد از گزارش، دوباره تخلف کرد چه کنیم؟
مرحله اول؛ بازدید و ثبت وضعیت جدید
اگر پس از گزارش قبلی، عملیات ادامه پیدا کرده است، وضعیت جدید باید در بازدید بعدی بررسی شود.
مهندس باید مشخص کند چه چیزی نسبت به گزارش قبلی تغییر کرده، چه عملیات جدیدی انجام شده و آیا تخلف قبلی همچنان ادامه دارد یا تخلف جدیدی ایجاد شده است.
مرحله دوم؛ گزارش جدید و دقیق
گزارش بعدی نباید صرفاً تکرار گزارش قبلی باشد.
بهتر است وضعیت فعلی پروژه، تاریخ بازدید، مرحله عملیات، نوع مغایرت و ارتباط آن با نقشه یا پروانه به‌صورت روشن ثبت شود.
این نکته به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که عملیات ساختمانی در حال پیشرفت باشد و آثار تخلف قبلی در مراحل بعدی پوشانده شود.
مرحله سوم؛ مستندسازی
عکس و مستندات می‌توانند تصویر دقیق‌تری از وضعیت پروژه ارائه کنند. سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران نیز در راهنمای مهندسان ناظر بر نگهداری منظم گزارش‌ها، مکاتبات، نقشه‌ها، دستورکارها و مستندات مراحل مختلف پروژه تأکید کرده است.

یک اشتباه رایج؛ «من یک بار گزارش کردم، تمام شد!»
این جمله یکی از خطرناک‌ترین برداشت‌ها در فرآیند نظارت است.
ممکن است مهندس واقعاً تخلف را گزارش کرده باشد، اما اگر بعد از آن همچنان در پروژه حضور داشته و مراحل جدیدی از عملیات را مشاهده کند، باید وضعیت جدید را نیز در حدود وظایف خود بررسی کند.
به بیان ساده، گزارش قبلی یک سند مهم است، اما جایگزین نظارت مستمر نمی‌شود.
از طرف دیگر، این موضوع به معنای آن نیست که مهندس مسئول تمام اقدامات مالک پس از گزارش خواهد بود. مسئولیت هر شخص باید براساس وظایف قانونی، قراردادی، میزان تقصیر، مستندات و شرایط واقعی پرونده بررسی شود.

اگر مرجع صدور پروانه برای توقف اقدام نکرد چه؟
این بخش از موضوع بسیار مهم است.
در مقررات مرتبط، پس از اعلام وقوع تخلف، مرجع صدور پروانه وظایف قانونی خود را دارد. در راهنمای سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران نیز به این فرآیند اشاره شده و برای موارد تخلف، ارسال گزارش به مرجع صدور پروانه پیش‌بینی شده است.
بنابراین اگر مهندس وظیفه گزارش خود را انجام داده ولی مرجع مسئول اقدام لازم را انجام نداده است، نباید این دو مسئولیت با یکدیگر مخلوط شوند.
اما برای کاهش ریسک حرفه‌ای، حفظ نسخه گزارش، رسید ثبت، مکاتبات بعدی و مستندات بازدید اهمیت زیادی دارد.

تخلف خطرناک با تخلف عادی تفاوت دارد
در پروژه‌ای که احتمال آسیب جانی یا خطر فوری وجود دارد، موضوع حساس‌تر می‌شود.
راهنمای عمومی مهندسان ناظر سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران، برای موارد ایمنی خطرآفرین بر اطلاع‌رسانی کتبی و سریع به کارفرما یا عوامل مربوط و اعلام موضوع به مراجع ذی‌ربط تأکید کرده است.
بنابراین در مواردی مانند خطر گودبرداری، نبود حفاظت مناسب کارگاه یا شرایطی که احتمال حادثه برای کارگران یا اشخاص ثالث وجود دارد، نباید گزارش را به یک اقدام اداری معمولی تقلیل داد.

اگر مالک اخطار مهندس را امضا نکرد چه؟
امتناع مالک یا مجری از امضای اخطار، به‌تنهایی نباید باعث شود مهندس گزارش را متوقف کند.
مهم آن است که مهندس بتواند اقدام خود را به شکل قابل استناد ثبت کند و گزارش را از مسیر قانونی به مرجع مربوط برساند. در واقع، هدف اصلی از مستندسازی این است که در آینده مشخص باشد مهندس چه چیزی را در چه تاریخی مشاهده کرده و چه اقدامی انجام داده است.

چک‌لیست طلایی مهندس ناظر پس از مشاهده تخلف

1. تخلف را دقیق شناسایی کن.

2. وضعیت پروژه را مستند کن.

3. گزارش را به مرجع قانونی مربوط ارسال کن.

4. نسخه و رسید ارسال گزارش را نگهداری کن.

5. در بازدیدهای بعدی، وضعیت جدید را بررسی کن.

6. ادامه تخلف را در صورت مشاهده، مستند و گزارش کن.

7. در موارد خطر جانی، موضوع را با فوریت و به‌صورت مکتوب پیگیری کن.

8. هیچ مرحله‌ای از عملیات را برخلاف واقع تأیید نکن.

جمع‌بندی ساختمان نگار
در قسمت سوم آکادمی مهندسی ساختمان ساختمان نگار به یک مرز مهم در مسئولیت حرفه‌ای رسیدیم: «گزارش تخلف» پایان وظیفه نظارتی نیست، اما مهندس ناظر نیز مسئول اجرای مستقیم دستور توقف ساختمان نیست.
آنچه برای مهندس اهمیت دارد این است که تخلف را در حدود وظایف قانونی خود شناسایی، مستند، به‌موقع گزارش و اقدامات بعدی پروژه را نیز متناسب با شرایط بررسی کند.
هشدار اخیر سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران درباره عدم ارسال گزارش، مسامحه و ضرورت نظارت مستمر نشان می‌دهد که این موضوع همچنان یکی از دغدغه‌های جدی حوزه نظارت است.

در قسمت بعدی می‌توانیم یک قدم جلوتر برویم و سراغ سؤال بسیار کاربردی دیگری برویم:

«مالک می‌گوید خودم مسئول تخلف هستم؛ آیا امضای مهندس ناظر می‌تواند او را مسئول کند؟»

سوالات متداول

 آیا با ارسال یک گزارش تخلف، مسئولیت مهندس ناظر تمام می‌شود؟
خیر. گزارش تخلف اقدام مهمی است، اما نظارت حرفه‌ای باید مطابق وظایف قانونی و شرایط پروژه ادامه پیدا کند.

 آیا مهندس ناظر خودش می‌تواند ساختمان را متوقف کند؟
مهندس ناظر وظیفه گزارش تخلف و اعلام موارد لازم را دارد؛ اجرای دستور توقف در اختیار مرجع قانونی مربوط است.

 اگر مالک بعد از گزارش همچنان به ساخت‌وساز ادامه دهد چه باید کرد؟
وضعیت جدید باید بررسی، مستند و در صورت وجود ادامه یا تکرار تخلف، مطابق وظایف قانونی گزارش شود.

 آیا گزارش قبلی برای دفاع مهندس اهمیت دارد؟
بله. گزارش‌ها، مکاتبات و مستندات می‌توانند نشان دهند مهندس در یک مقطع مشخص چه اقدامی انجام داده است.

اگر مالک گزارش مهندس را امضا نکند چه؟
امتناع از امضا نباید مانع انجام تکلیف قانونی مهندس برای ارسال گزارش شود؛ اصل مهم، ثبت و ارسال قابل استناد گزارش است.

 آیا عکس‌های کارگاه برای مهندس ناظر مهم است؟
بله. مستندسازی تصویری در کنار گزارش‌ها و مکاتبات می‌تواند برای ثبت وضعیت واقعی پروژه مفید باشد.

آیا در تخلف ساختمانی فقط مالک مسئول است؟
خیر. مسئولیت هر یک از عوامل باید براساس وظایف قانونی، قراردادی و میزان تقصیر آنها در هر پرونده بررسی شود.

 آیا تخلف ایمنی با سایر تخلفات تفاوت دارد؟
در مواردی که احتمال وقوع حادثه و آسیب جانی وجود دارد، موضوع حساس‌تر است و اطلاع‌رسانی سریع و مکتوب به مراجع مربوط اهمیت ویژه‌ای دارد.

منابع

1. سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران، اطلاعیه ویژه مهندسان ناظر و مجری درباره الزام به اجرای عملیات مطابق نقشه‌های مصوب و ضرورت گزارش تخلفات.

2. معاونت خدمات مهندسی سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران، راهنمای عمومی مهندسان ناظر؛ شامل وظایف ناظر، گزارش تخلف، مستندسازی و نحوه برخورد با موارد خطرآفرین.

3. تبصره 7 ماده 100 قانون شهرداری؛ درباره تکلیف مهندسان ناظر به نظارت بر انطباق عملیات اجرایی با پروانه، نقشه‌ها و محاسبات فنی و اعلام تخلفات.

4. وب‌سایت ساختمان نگار؛ بررسی مطالب منتشرشده قبلی مجموعه آکادمی مهندسی ساختمان برای جلوگیری از تکرار موضوعات.

سلب مسئولیت

این مطلب با هدف آموزش و اطلاع‌رسانی به جامعه مهندسی تهیه شده است و جایگزین مشاوره حقوقی یا اظهارنظر کارشناسی درباره پرونده مشخص نیست. مسئولیت هر مهندس ناظر باید با توجه به وظایف قانونی و قراردادی، حدود صلاحیت، وضعیت واقعی پروژه، گزارش‌ها، مستندات و تصمیم مرجع صالح بررسی شود. مقررات و رویه‌های اجرایی نیز ممکن است تغییر کنند؛ بنابراین در پرونده‌های واقعی، بررسی آخرین قوانین، آیین‌نامه‌ها، بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های معتبر ضروری است.

[1]: https://sakhtemannegar.ir/ "ساختمان نگار"